Wat wil het kabinet doen voor mensen die 'werken als zelfstandige'?

Er komt geen minimumtarief en geen zelfstandigenverklaring voor zzp’ers. Minister Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft zijn wetsvoorstellen Minimumtarief en Zelfstandigenverklaring ingetrokken. Wel blijft de minister en de rest van het kabinet bezorgd over de zwakke inkomens- en onderhandelingspositie van zelfstandigen met een laag uurtarief.

 

Ga direct naar ...

 

Bijna iedereen had grote bezwaren tegen de voorstellen. De administratieve rompslomp die zou ontstaan omdat zzp'ers voor elke opdracht een offerte moeten indienen was het grootste struikelblok. Hieruit zou moeten blijken dat zzp’ers minstens het minimumuurtarief van 16 euro berekenen voor elk gewerkt uur aan de opdracht. Opdrachtgevers moesten dat controleren. Dat stuitte op grote problemen bij zelfstandigen die factureren op basis van een prijs per project, vooral aan de onderkant van de markt. ‘De vraag is of de opdrachtnemer de juiste kennis en vaardigheden heeft om de berekening van dit tarief te doorgronden en op te stellen', stelde de Stichting van de Arbeid StAr in een reactie. De voorgestelde wet zou bovendien lastig zijn te handhaven.

Zelfstandigenverklaring zegt niks

Werken op een uurtarief vanaf 75 euro met zelfstandigenverklaring zou volgens de sociale partners ook geen garanties bieden. De zelfstandigenverklaring zou vooraf zekerheid moeten geven over loonheffing en werknemersverzekeringen, en ook ‘zo ver mogelijk’ over arbeidsrechtelijke gevolgen, pensioenverplichtingen en cao-bepalingen. Het is makkelijk te omzeilen en bovendien geen bewijs dat een zelfstandige niet afhankelijk is van een opdrachtgever.

Webmodule

Het kabinet gaat nog wel verder met de ontwikkeling van de webmodule. Bedrijven die een zzp’er willen inhuren kunnen straks straks vooraf een webmodule invullen. Als uit de beantwoording van de vragen blijkt dat een zzp’er de opdracht mag doen, omdat er buiten dienstbetrekking mag worden gewerkt, dan krijgt een opdrachtgever een opdrachtgeversverklaring. Deze geeft vooraf zekerheid dat er geen naheffingen komen van de loonbelasting en de werknemersverzekeringen, mits de webmodule naar waarheid is ingevuld. Het kabinet wil vanaf dit najaar een pilotversie voor iedereen beschikbaar maken. Gebruik van deze versie is vrijwillig. De module is nog niet uit-ontwikkeld. Maar de lijn in de beoordeling wordt wel duidelijker: zelfstandigen inhuren om werk te doen dat vaste medewerkers ook doen maakt weinig kans op vrijwaring. Zie ook de info op ZIPconomy, plus links naar de testversie.

Wat wil jij dan?

Iets beter dan een minimumtarief voor iedereen is om per bedrijfstak vast te stellen wat zelfstandigen minstens zouden moeten verdienen. Met een echt realistische berekening van minimumtarieven. Zoals de architecten hebben gedaan in hun nieuwe cao. Met goedkeuring van de Autoriteit Consument en Markt, zelfs.

Werknemers en zelfstandigen hebben compleet andere inkomens, dat kan je niet rechtstreeks vergelijken. Maar zolang we het huidige stelsel houden, moeten opdrachtgevers (en ook zelfstandigen zelf) afblijven van de zelfstandigenaftrek, omdat het een reserve is voor de zelfstandige die in het eigen bedrijf(je) moet blijven. Dus niet de tarieven verlagen met de aftrek. Dan is het argument 'concurrentievervalsing' ook van de baan.

Een verplichte aov? Kan nuttig zijn voor de zelfstandigen die nu helemaal niets hebben geregeld voor inkomstenverlies bij arbeidsongeschikt. Dat is ongeveer 40 procent van alle zzp'ers. Maar de anderen (60%, een meerderheid) hebben wel iets geregeld. Wat? Dat mochten (en moesten) ze jarenlang helemaal zelf uitzoeken. En de meesten hebben die verantwoordelijkheid ook genomen (waaronder ik). Daar hebben ze (onder meer) de zelfstandigenaftrek voor gebruikt. Nu moeten zie die in slechte tijden (deels) gebruiken voor de verplichte aov-premie. Naast de kosten voor andere voorzieningen die ze al hebben getroffen. Zo straf je mensen die zelf hun verantwoordelijkheid hebben genomen. 

Werkend Nederland is toe aan een grotere herziening van het hele stelsel van sociale zekerheid. Ik denk aan een basisstelsel, met verzekeringen en voorzieningen op minimumniveau (WML?) voor alle werkende mensen die buiten hun eigen schuld niet meer kunnen werken. Omdat ze ziek zijn, arbeidsongeschikt, (te)veel zorgtaken hebben, of.. ondanks verwoede pogingen geen (nieuw of ander) werk kunnen vinden. Bovenop de minimumvoorzieningen (vroeger heetten ze ook wel volksverzekeringen) kunnen werkgevers en vakbonden dan plusregelingen stapelen. Voor werkenden in vaste dienst. Dat bevechten maakt een bedrijf aantrekkelijker om bij of voor te werken. En het geeft de vakbonden opnieuw bestaansrecht.

Kost een hoop geld, zo'n basisstelsel. Waar komt dat vandaan volgens mij? Van de rijkste werkgevers, want die profiteren er het meest van. Dividentbelasting en winstbelasting verhogen. Mogelijk ook de vennootschapsbelasting, voor alle ondernemingen met veel winst. Nog niet genoeg? Dan mogelijk ook uit een deel van de zelfstandigenaftrek, maar alleen van zelfstandigen die zelf geen enkele voorziening hebben voor pensioen of arbeidsongeschikt.

Toegegeven, 'iets' regelen voor een zo diverse en grote groep eigengereide zelfstandigen is erg moeilijk. Maar dit is niet meer op te lossen met nog meer knip- en plakwerk in bestaande wetten. Bovendien miskent het nog iets: zelfstandigen en werknemers zijn net wat andere subsoorten werkende mensen. Ik denk dat de beste manier om echt vorderingen te maken is: het probleem op grotere schaal bekijken.

Kortom, ik denk zelf richting de missie die De Werkvereniging voorstaat. En ook de minister lijkt deze kant op te denken! Waarom doet-ie het dan niet? Dat heet politiek, geloof ik ...

Een realistischer berekening van het tarief

Wat is een realistisch minimumtarief dat een zelfstandige moet verdienen om zijn en haar zaak draaiend te houden? Om daar een beeld van te geven schets ik de werkelijke kosten en opbrengsten van een zelfstandige die minimaal verdient.

We nemen het bruto-WML a € 377,45 per week (vanaf 1 juli 2019). Maal 52 weken, want zo lang moet elke werkende er van leven. Is 19.627,40 euro jaarlijks minstens te verdienen aan loon voor de werkende zelf. Ik haal er 10% aan loonheffing af (gemiddelde premies werknemersverzekeringen en loonbelasting). Wat komt daarbij als zzp'er (per jaar)? Pensioen a 2000 euro per jaar. BAV (beroeps- of bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering) kost minstens 450 euro. Kantoor- en/of opslagkosten (minstens) 2000 euro. Vervoerskosten (vooral OV) minstens 400 euro per jaar. Website, reclame, representatiekosten? Voor minder dan 800 euro zal het amper lukken. En mag / moet een zzp'er ook nog op vakantie? Dan 8% op het netto-WML. Reserveren voor slechte tijden en onvoorzien? 2000 per jaar. Maakt 26.728,20 euro.

Te verdienen in 1380 uur (30 uur*46 weken) geeft een minimaal uurtarief van: €19,37. En dan zit er (nog) geen AOV in, tegen verlies van inkomsten door arbeidsongeschiktheid. Tel je daarvoor € 2.000 aan jaarpremie bij de kosten, dan kom je op minstens 20,80 euro per uur. Een andere realistische berekening - maar dan van buitenaf - krijg ik als ik de tarievencalculator van de NvJ gebruik. Dat levert mij een uurloon op van € 37,30.

Wanneer ben je in dienst bij een werkgever of opdrachtgever?

De manier waarop je werkt, bepaalt de arbeidsrelatie tussen werkende en opdrachtgever of werkgever. Niet wat beiden daarover schriftelijk hebben vastgelegd. Dat is, heel in het kort, de essentie van een recente uitspraak van de Hoge Raad. De uitspraak kan grote gevolgen hebben voor allerlei arbeidsrelaties zonder duidelijke juridische basis.

De Hoge Raad deed uitspraak in een zaak over een vrouw met een uitkering, die maandenlang werkte als servicedeskmedewerker voor de gemeente. Ze werkte om werkervaring op te doen, in het kader van een re-integratietraject, een participatieplaats op grond van de Participatiewet. Volgens de vrouw deed ze hetzelfde werk als collega’s met een reguliere arbeidsovereenkomst. Daarvoor wilde ze dan ook hetzelfde loon ontvangen, geen ‘stimuleringspremie’.

Wettelijk omschreven arbeidsovereenkomst

De Hoge Raad verwierp de vonnissen van kantonrechter en gerechtshof. Deze rechters hadden gesteld dat het hier niet kon gaan om een arbeidsovereenkomst omdat partijen dat niet zo hadden afgesproken. Bij de beoordeling of het gaat om een arbeidsovereenkomst gaat het er volgens de Hoge Raad om ‘of de overeengekomen rechten en verplichtingen voldoen aan de wettelijke omschrijving van de arbeidsovereenkomst.’

Wat is de wettelijke omschrijving van de arbeidsovereenkomst? De HR verwijst naar hiervoor naar artikel 7:610 van het BW. Dat omschrijft de arbeidsovereenkomst als de overeenkomst waarbij de ene partij, de werknemer, zich verbindt in dienst van de andere partij, de werkgever, tegen loon gedurende zekere tijd arbeid te verrichten. Indien de inhoud van een overeenkomst voldoet aan deze omschrijving, moet de overeenkomst worden aangemerkt als een arbeidsovereenkomst. Niet van belang is of partijen ook daadwerkelijk de bedoeling hadden de overeenkomst onder de wettelijke regeling van de arbeidsovereenkomst te laten vallen.

3 Cruciale begrippen

Het gaat dan (nog steeds) om de begrippen ‘in dienst’, ‘loon’ en ‘arbeid’. Dit zijn de 3 cruciale begrippen uit het arbeidsrecht (van minstens 100 jaar geleden) waarover al jaren een fel politiek debat woedt. Dat gaat vooral over het criterium ‘in dienst’ zijn. Meestal is dat het geval wanneer er een gezagsverhouding bestaat tussen werkende en opdracht- of werkgever. En juist over een moderne invulling van dat criterium ‘gezagsverhouding’ breken arbeidsjuristen, politici en werkenden zich al jaren het hoofd.

Meer informatie

Hier zijn wat gangbare tarieven van freelancers in andere sectoren. Of lees de meest recente Kamerbrief van SZW over de 'uitwerking' van dit 'dossier'. Je kunt hier de uitspraak van de Hoge Raad over de arbeidsrelatie lezen.

Let op:

De gegevens in dit dossier zijn ontleend aan tientallen doorgaans zeer betrouwbare bronnen. Toch kan Earnest geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele onjuistheden, of gevolgschades die hieruit kunnen ontstaan. Deze informatie verandert vaak, en veel. Daarom is alleen de online-versie van dit dossier actueel.