Zelfstandigen, wie zijn dat?

Wie werkt echt als een zelfstandig ondernemer en wie is eigenlijk een werknemer? Die vraag werd actueel door de opkomst van zelfstandigen zonder personeel (ZZP'ers) rond de eeuwwisseling. Vooral vaklieden en chauffeurs in het transport en de bouw werden door hun voormalig werkgever ingehuurd als freelancer voor opdrachten die geen ruimte laten voor eigen invulling en ander werk. Dan is het verschil met een werknemer in loondienst erg klein.

 

UWV en de Belastingdienst vinden dat zij daar nadeel van hebben. Want de opdrachtgever betaalt voor deze werkkracht (doorgaans) geen loonbelasting en premies werknemersverzekeringen. Daarom zijn ze veel goedkoper dan werknemers op de loonlijst. En door de hoge belastingvoordelen (zoals de zelfstandigenaftrek) houden ze toch meer over dan werknemers in loondienst. Concurrentievervalsing, zeggen de vakbonden. Vrijheid, blijheid, zeggen de werkgevers. Ziehier het zelfstandigen-dilemma.

Wet DBA

Wie momenteel wil werken met freelancers, of zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers), heeft nog steeds te maken met de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (DBA). Deze Wet voorziet in modelovereenkomsten, waarmee opdrachtgevers en freelancers de status van hun arbeidsrelatie kunnen verduidelijken: dienstverband of opdracht. Werken met een modelovereenkomst is niet verplicht. Welke arbeidsrelatie een zzp'er heeft met zijn opdrachtgever(s) kan ook blijken uit ander bewijs, bijvoorbeeld het contract, en de werkelijke situatie geeft altijd de doorslag. Papier is geduldig.

Modelovereenkomsten

Er zijn algemene modelovereenkomsten, geschikt voor alle opdrachten die op soortgelijke wijze worden uitgevoerd, zoals een freelancer die werkt zonder aanwijzingen van de opdrachtgever (geen werkgeversgezag), en modelovereenkomsten voor specifieke beroepen, zoals muziekdocent of mondhygiënist. Opdrachtgevers en freelancers kunnen ook zelf een overeenkomst opstellen, of een bestaande modelovereenkomst aanpassen en die aangepaste overeenkomst voorleggen aan de Belastingdienst. Alle goedgekeurde modelovereenkomsten zijn te vinden op de website van de Belastingdienst. U vindt er ook meer informatie over de scheidslijn(en) tussen loondienst en zelfstandigheid.

Werkelijke situatie

Met de modelcontracten kunnen werkgevers en freelancers vooraf zekerheid krijgen over hun arbeidsrelatie. Voorwaarde is dat ze blijven werken conform de (goedgekeurde) modelovereenkomst die ze zelf opstellen, of blijven werken conform een algemene modelovereenkomst.

Controles

De Belastingdienst is verantwoordelijk voor de beoordeling of een arbeidsrelatie is aan te merken als opdracht of als dienstverband. De Belastingdienst controleert tot ten minste 1 januari 2020 niet actief of arbeidsrelaties zijn aan te merken als dienstverband of als een overeenkomst van opdracht met een zelfstandig ondernemer. Reden: er is nog teveel onduidelijkheid over het begrip ‘werknemer’. De huidige definitie stamt uit 1907 en is het grootste struikelblok gebleken bij de beoordeling van veel min of meer zelfstandige arbeidsrelaties die er nu zijn. Vooral de begrippen ‘gezag’ en ‘vrije vervanging’ zorgen voor veel onduidelijkheid en verwarring bij opdrachtgevers en freelancers.

Wie is schijnzelfstandig?

De Belastingdienst grijpt na 1 juli 2018 wel in als er bewijs is voor een fictieve dienstbetrekking, en duidelijke schijnzelfstandigheid en die schijnzelfstandigheid hebben opdrachtgever en zelfstandige met opzet gecreeërd. Alle drie deze criteria moet de dienst kunnen aantonen. Het gaat om gevallen waarbij ‘oneigenlijk voordeel wordt behaald en/of het speelveld op een oneerlijke manier wordt aangetast’, of: ‘handige constructies om lonen te drukken en risico’s af te wentelen’, aldus het kabinet. De Belastingdienst moet eerst in gesprek met deze ‘kwaadwillende’ bedrijven, en deelt waarschuwingen uit voordat er boetes en navorderingen worden opgelegd.

Naheffing

Is het (na controle door de fiscus en eventuele rechtsgang) toch een dienstverband, dan moet de opdrachtgever loonheffing afdragen over de opdracht als een werkgever, en de zzp’er is dan een werknemer. De zzp’er moet zijn zelfstandigenaftrek, MKB-vrijstelling en eventueel startersaftrek dan terugbetalen aan de fiscus. De zzp’er heeft als werknemer recht op uitkeringen bij ziekte, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid. De opdrachtgever kan de opgelegde loonbelasting/premie volksverzekeringen verhalen op de freelancer. Die kan hij verrekenen met zijn aanslag inkomstenbelasting. De premies werknemersverzekeringen en de inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet (Zvw) kan de opdrachtgever niet verhalen op de freelancer.

Meer informatie

Lees hier de Kamerbrief over de vorderingen (..) die het kabinet maakt bij de opvolger van deze weinig geliefde wet DBA.

Let op:

De gegevens in dit dossier zijn ontleend aan tientallen doorgaans zeer betrouwbare bronnen. Toch kan Earnest geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele onjuistheden, of gevolgschades die hieruit kunnen ontstaan. Deze informatie verandert vaak, en veel. Daarom is alleen de online-versie van dit dossier actueel.